Дастанла (балк.)

Бузжигит

Ай, жан досум, Камалым!

Жокъ сени да амалынг:

Ажал жетди, мадар жокъ, –

Къыйын эди къадарым.

 

Къара къушну къанаты

Къайырылыр кюн жетди,

Жанымча кёрген тенгим,

Айырылыр кюн жетди.

 

Сен бу жерден кетерсе,

Элибизге къайтырса,

Мени бу хапарымы

Жомакъ этип айтырса.

 

Жангыз къалгъан атама,

Жиляй къалгъан анама,

Бузжигитни сёзю деп,

Саламымы ала бар.

 

Жангызым деп, жан бере,

Къарамымдан тоймагъан,

Мени жарлы атама

Былай айтмай къоймагъын:

 

«Бала атадан тууар,

Ана киндигин жууар,

Ата болса эр киши, –

Уланы ызын къууар.

 

Ата сёзюн атмадым,

Къыйынлыкъдан къачмадым,
Билесе, къолларыма

Киши къанын жакъмадым.

 

Ата сёзюн сакъладым,

Жарлыланы жакъладым,

Атамча, къолларыма

Тытыр болду жакъгъаным».

 

Жангызым деп, кёз къысмай,
Къарап, менден тоймагъан,
Жиляй къалгъан анама

Былай айтмай къоймагъын:

 

«Зиндан ичи къарангы,

Андан чыгъар къарыу жокъ,
Ажал жетсе, адамгъа

Бу дунияда къалыу жокъ».

 

Башымдагъы бёркюмю

Сен анама элтирсе,

«Бузжигитни кёзюнден

Кёрюп тур, анам», – дерсе.

 

Эсен къайтып элге, сен

Атабызны кёрюрсе,

Къолумдагъы жюзюкню

Элтип анга берирсе.

 

Къыйын кюнде анама

Бала бол сен, кёл бере!

Сабыр бол де, дунияда
Къыйынлыкъланы кёре!

 

Мени сурай келгенде,

Сени жангыз кёргенде,

Барын айтырса, бурмай,

Жашыра-жиляй турмай.

 

Элтеме мен биргеме

Жалан сюймеклигими.

Алтын, жаухар алалмаз

Сени бу тенглигинги.

 

Атам берген дерслени,

Жап-жаш усталыгъымы,

Зулейханы къарамын,

Анама тансыкълыгъымы!

 

Элтмеди андан ёзге,

Къул да болмады дерсе,

Элиме, жамауатха

Тюзлюгюмю билдирирсе!

16

Бузжигитни жойдула

Кечени арасында.

Къарт уста айырылды

Ол жангыз баласындан.

 

Бузжигитни жюреги –

Кёкден учхан жулдузча,

Думп болду, кючю кетди,

Эриди, жазгъы бузча.

 

Аны уста къоллары,

Атасы берген хунер,

Кетдиле, жоюлдула, –

Алып къойду къара жер.

 

Ташлада тил жокъ ансы, –

Ала къаргъар эдиле,

Ташлада кёз жокъ ансы, –

Ала жиляр эдиле.

 

Къаллай юйле ишлеред,

Бузжигит ол ташладан!

Зулму айырды аны

Жашаудан, усталыкъдан.

 

Кюн билсе ол зорлукъну,

Тау артындан чыкъмазед,

Бузча сууукъ шаудан суу

Жырламазед, акъмазед.

 

Тереклени кёклюгю

Къап-къара болур эди,

Кёгерип тургъан кырдык,
Саргъалып, къурур эди.

 

Кезиусюз жерге кирип

Кетдиле ариу кёзле,

Ёмюрде эштилмезле

Зулейха эштген сёзле.

 

Хапарымда турсунла

Ол жулдузлача кёзле,

Хапарымда къалсынла,

Жаз кибик, жылы сёзле.

 

Кязим андан жазады

Сизге мудах хапарын.

Таулу халкъ унутмасын

Бузжигитни къадарын!

 

Иги, къайда турса да,

Сау дунияны жашыды,

Ол хар таза жюрекни

Ахлусу, жолдашыды.

 

Назму сакълайд кезиусюз

Жерге кирген сёзлени,

Ол бермейди ёлюмге

Ишлерин игилени.

17

«Бузжигитни ёлтюрюп,

Къызымы къутхардым! – деп,
Энди къызым Зейтуннга –

Хан улуна, барыр», – деп,

Хан къууанып тураед.

«Той этилсин!» – дегенед,
Жангы тойну къураргъа

Кеси буйрукъ бергенед.

…Зулейха, шекли болуп,

Той баргъан жерге келди, –
Зинданда Бузжигити

Ёлгенин билмей эди.

«Негеди бу къууанч?!» – деп,

Ол сейир этип турду.

Той этгенлеге къарап:

«Не тойду бу?» – деп сорду.

Зулейха

Учуп келип былайгъа,

Балалы къуш сарнаса,

Ол тас этген баласын,

Инжип, кюйюп чакъырса, –

 

Айтыгъыз сиз, жамауат,

Баласы анга чыгъармы?

Къушбалакёз Бузжигит

Бу той-оюнда бармы?

Къызла

Балалы къуш сарнаса, –

Къуш баласы чыгъалмаз,

Къушбалакёз Бузжигит

Бу оюнда табылмаз.

Зулейха

Къозулу къой макъырса,

Къозусу бармы экен?

Къозу кёзлю Бузжигит

Бу оюнда бармы экен?

Къызла

Къозулу къой макъырса, –
Къозусун ол табалмаз,

Къозу кёзлю Бузжигит

Бу той-оюнда болмаз.

Зулейха

Булбул жашла жырлайла, –
Къызыл гюлле бармы экен?

Гюл сыфатлы Бузжигит

Бу оюнда бармы экен?

Къызла

Булбул келип жырласа, –

Къызыл гюлге къоналмаз,

Къызыл гюллей, Бузжигит

Бу той-оюнда болмаз.

 

Къара къайын, къара агъач,

Ёртен тюшюп, къаралыр,

Ёмюр излеп турса да,

Ёлгенни ким табалыр!

 

Алыннган жюжек къайгъысы –
Къуш алгъаннга ушайды,

Бузжигитни жашауу

Бошалгъаннга ушайды.

18

Зулейха, жиляп, сарнап,

Алайда сыйыт этди.

Кюню къарангы болуп,

Ол атасына жетди.

Зулейха

Эштдим мен, ой, атам,

Аман акъыл этгенсе:

Бузжигитни ёлтюрюп,

Муратынга жетгенсе.

 

Къалын агъач ичинде

Бала кийик атханса,

Жаш къанын суулай тёгюп, Мурдарлыкъгъа батханса.

Къызынга кюн къоймаздан

 

Атха минип чыкъгъанса.

Дуния санга кенг къалды, –  Душманынгы жыкъгъанса!

Кёп айтхандан файда жокъ, Аман хапар окъупса,

Манга сен ата угъай, –

Къара къанлым болупса.

Хан

Не болгъанд, къызым, санга,

Неге сыйыт этесе?

Къызым, кёз жашларынгы

Не зат ючюн тёгесе?

Зулейха

Бу къара кюнден башлап,

Сени къызынг болалмам,

Мени кюнюм батханды, –

Мен юйюнгде туралмам.

 

Къолларынгда къатханды

Бузжигитни нюр къаны.

Бир къызгъа да бермесин

Аллах сенляй атаны!

Хан

Къызым, бу ачы сёзню

Къалай айтаса манга!

Бузжигит кеси ёлгенд, –

Ёлюм тёред инсаннга!