Дастанла (балк.)

Бузжигит

Бюгече бир тюш кёрдюм,

Бир таугъа салам бердим,

Учуп чыкъдым мен ары,

Акъ къанатлы – нёгерим.

 

Ол къанатлы нёгерим,

Къанатларын жайды да,

Мени биргеме учуп,

Узакъ барды жанымда.

 

Сора ол алгъа кетди,

Таугъа къарангы жетди,

Къонар жерими тапмай,

Мен кёп адыргы этдим.

 

Мен да анга учалмай,

Ол да манга учалмай,

Экибиз эки тауда

Кёп этдик сыйыт-къаугъа.

 

Къарангылыкъ, таш болуп,

Мени юсюмден басды,

Акъ къанатлы, шош болуп,

Кёз туурамдан ажашды.

 

Тул-туман, къара чаука

Кюнню бетян жапдыла,

Тырнакъларын чыгъарып,

Жан-жанымдан чапдыла.

 

Тау арты бир къарангы, –

Кёп турдум жол табалмай,

Кетдим къара къулдеге,

Къалдым андан чыгъалмай…

 

Аман тюшню жоралап,

Айтыр киши – тенгмиди?

Хан къызын сюйген жигит

Хан къызындан кеммиди?

 

Камал толу билгенди

Бузжигитни сырларын,

Умутуна жеталмай,

Кёз жаш тёгюп, жилярын.

 

Бузжигитден кем къалмай,

Камал да кюйдю, жанды.

Бу дунияда бир жанны

Сюйюуден ким къутхарды?

 

Ол айтды, арсар бола,

Кёлю ажымдан тола:

– Жокъду бизге ёкюллюк

Бир Фатиматдан сора.

 

Къыйын болду къадарынг,

Бузжигит, тенгим, жаным!

Фатиматха айт барын,

Ол кёрюр бир мадарын.

 

Бузжигит ол къатыннга

Айтды битеу хапарын,

Анасына айтханча,

Айтды бар къайгъыларын.

 

Билди, кюе, Фатимат

Жаш Зулейни кёргенин.

Бузжигитге айтды ол

Къыз – хан къызы экенин.

 

– Балам, сен ханны къызын

Кёрюп келгенсе, жаным.

Кёп хан, бий улула да

Тилеп туралла аны.

 

Андан ариу къыз жокъду

Биз жашагъан жерледе,

Аныча акъыллы жокъ

Шахарлада, элледе.

Бузжигит

Мени кёзлерим шагъат

Болдула, анам, анга.

Ант этеме, аллай къыз

Туумагъанды дуниягъа.

 

Кюнюм кече боллукъду,

Аны кёрмесем, анам!

Дунияда жашарыкъма

Мен, ёртен отда жана.

Фатимат

Сен да дуниягъа ариу

Жаратылгъан бир жанса,

Кирген юйюнгю сен да,

Кюнча, жап-жарытаса.

 

Экигизни бир бирге

Деп жаратханча Аллах;

Алай ол хан къызыды, –

Андады, балам, палах.

Бузжигит

Анам! Ханын, бийин да

Унутханма бюгюн мен,

Къутхар мени, ой, анам,

Бу азапны кюйюнден!

 

Бюгюннге деричи мен

Тар зинданда тургъанча,

Бу дуния жарыгъына

Мен шо бюгюн чыкъгъанча,

 

Алай болуп турама,

Болуш манга, ой, анам!

Бюгюнден башлап, сени

Болурма керти баланг.

Фатимат

Зулейха да ёз балам, –

Ол да сютюмю ичди,

Ёз ана этип мени,

Ол да къойнумда ёсдю.

 

Не бла болушайым,

Жарсыулу балам, санга?

Жарлы къатынны сёзю

Жеталмаз уллу ханнга.

Бузжигит

Ханнга сёлеш демейме,

Хан сюйгеннге къарамаз.

Юй устасыны жашын

Ол тенгине санамаз.

 

Къызны кесине барып,

Мени сюйгеними айт,

Аны кюннге тенг этип,

Мени кюйгеними айт.

Фатимат

Хан къабагъы аллында

Ёлюм сакълап турса да,

Хан, буйрукъ этип, мени

Зинданнга салдырса да,

 

Да хо, балам, барайым,

Болушалсам – кёрейим.

«Кюсегенинг табылгъанд,

Ханым, Зулейха!» – дейим.

10

Кёгет, жемиш жайылгъан,

Булбул къушу жырлагъан,

Сансыз тюрлю гюллени

Зулейха сюйюп жыйгъан,

 

Жерге берип тазалыкъ,

Шаудан суула къайнагъан,

Кёк кырдыкда къаушалып

Жур кийикле ойнагъан,

 

Зулейха сер чабыучу,

Чексиз зауукъ табыучу,

Эрттен чакъда къушкъанат

Болуп, кёгет къабыучу,

 

Гяхиник жапырылгъан,

Жаннет сериуюн ургъан,

Тенг къызлары къуршалап,

Зулейха оюн къургъан

 

Хансарайы, бахчасы –

Энди шошду, мутхузду.

Ахырзаман дуния

Жан жюрекге учузду.

 

Гюл да кюнсюз ачылмаз,

Терек, кырдык кёгермез,

Бузжигитсиз Зулей да

Дунияда кюн кёрмез.

 

Сакъ эгетле арада,

Сёлеширге жокъ онгу, –

Хан тюйюлдю Бузжигит,

Алтын эсе да къолу.

 

Ташдан къаты тахында

Алай тургъан чагъында,

Сют анасы Фатимат

Кёрюндю жол жанында.

 

Чабып чыкъды Зулейха,

Тансыкълап къучакълады,

Кёзюне мудах къарап,

Сёзюне къулакъ салды.

 

Фатимат айтды барын

Бузжигитни хапарын.

Эки сюйген жюрекни

Ол билди азапларын.

 

– Биз нетейик къалада?

– Амал изле, жан бала!

– Амалым жокъ, – атам сакъ,

– Къоймайды юйден чыгъаргъа.

 

– Жангыз къызы айтханны

Хан окъуна этеди…

Билмейме, хан къаланы

Кимге деп ишлетеди?!

 

Санга атагъан болса

Алтын къала – айбатын,

Сюймеклик къысхан бала,

Билсенг керек къыйматын:

 

«Кесим кёрюп, бюсюреп,

Сюйгенимча болмаса,

Къалангы къабыл алмам,

Муратларым толмаса», –

 

Де да, – атанг бюгюлюр!

Къыз жюрегин ким билир?!

Бузжигитге жол табып,

Тюберсе эрттен, ингир…

11

Кёп къызланы ичинде

Зулей келди къалагъа,

Бузжигит чакъыргъанды

Накъышлагъа къараргъа.