Дастанла (балк.)

5

Ахшам къарангысы да

Элге шош кирип келди.

Жамболат бий Хашимге

Жумушчусун жиберди.

 

Бийни сер жумушчусу

Ахшамда салып келди.

–  Бийим сени чакъырад,

Хайда, жюр, Хашим! –  деди.

 

Хашим, эски чепкенин

Женгил къаплап юсюне,

Жумушчуну ызындан

Барды бийни юйюне.

 

Хашим, эшикден кирип:

–  Юйге игилик! –  деди,

Жамболат бийни бети

Кюйсюз болгъанын кёрдю.

 

–  Бюгюн уугъа бардынгмы? –

Деп сорду бий уучугъа.

Хашим ууда хапарын

Терк окъун айтды анга.

 

–  Ай, сен аман! –  деди бий, –

Эр тюйюлсе –  къатынса!

Жюрегинг, къоргъашинча,

Эрий тургъан аманса.

 

Мен бийинг болгъанымы

Унутханмы этгенсе?

Арт кезиуде сен манга

Кийик нек келтирмейсе?

 

–  Бийим, кесинг билесе,

Беш-алты сабийим бард.

Кючюм жетмейди: юйюрюм

Ачдан къыйналып турад.

 

–  Ит кючюклеринги ач

Болгъаны манга неди!..

Хашим, жюреги жана:

–  Биз да адамбыз! –  дейди.

 

–  Ауузунгу къыс! –  деди бий,

Секирип ёрге турду,

Мужура бла, сермеп,

Жарлы Хашимни урду.

 

Хашим эшик артына

Жыгъылды. Алай, кючден

Къобуп, мыллыгын атды

Зорчу бийни юсюне.

 

Ол бийни буууп окъун

Къоярыкъ эди, алай

Шапалары чапдыла, –

Ач бёрюле чапханлай.

 

Жарлы уучуну, тюйюп,

Атхан элле эшикге.

Ала анга этгенни –

Адам этмейди итге.

 

Бий мужурасы тийип,

Сындыргьанед билегин.

Залимликни ёртени

Кюйдюргенед жюрегин.

6

Хашим! Ач бёрю къуугъан

Жаралы жугъутургъа

Кесинг тенг болуп къалдынг, –

Киши болушмад санга.

 

Санга чапхан бёрюню

Киши атып урмады.

Ол бёрюню къанындан

Къара жер къызармады.

 

Чолакъ болуп къайтдынг сен

Жарлы, къурум юйюнге,

Сау болмаз жара тюшдю

Огъурлу жюрегинге.

 

Тауда ол сен къутхаргъан

Жугъутургъа ушайса,

Аныча, жараларынг

Къыйнай, алай жашайса.

 

Залимликни тыягъы

Бизге аман тиеди.

Не этсин жарлы Кязим –

Жаны отда кюеди.

 

Хашим! Аман ачыдынг –

Бизге палах азмыды?!

Кёзлерим жашдан тола,

Этеме бу назмуну.

 

Сени жарсыуунг –  мени

Жарсыуумд, жарлы уучу,

Инш-Аллах, ийнанабыз –

Келир бир дерт алыучу!

 

Жарлы Хашим, кесинг да

Жаралы жугъутурса.

Кёрген къыйынлыгъынгы

Сен къачаи унутурса?

 

–  Сени ургъан залимни –

Аллах урсун! –  дейме мен, –

Палахланы ырхысын

Анга бурсун! –  дейме мен.

 

Бар этген артыкълыгъы

Аны кесине жетсин!

Кязим бергенча, анга

Аллах да налат берсин!

 

Кюн сайын аны кёрюп,

Мен амалсыз болама,

Башха жолну тапмайын, –

Назмуланы тагъама.

7

Ой, мени жарлы халкъым!

Къыйынлыкъда тураса.

Сен да, бир башха болмай,

Жаралы жугъутурса.

 

Зыгъырлы къолда зыгъыр

Кибик, кёп къыйынлыгъынг.

Не затха чыдамады

Сени къыйынлы жанынг?!

 

Къурум ожакъларынгдан

Кечеги къар жаугъанча, –

Жауады къайгъы юсюнге,

Сени Аллах къаргъагъанча.

 

Жаз жабалакъ таулагъа

Жаугъан кибик, юсюнге

Къара палах жауады,

Кирип келеди юйюнге.

 

Къайгъыларынга жарсый,

Жарлы Кязим талгъады.

Ол башын тау черекге

Атар кибик болгъанды.

 

Жарлы халкъым! Бёрюле

Къуууп баргъан жаралы

Жугъутурса. Не этейим,

Ким болур бизни жанлы?

 

Ким кёрюр сени ызынгдан

Жумулгъан бёрюлени?

Къайгъыларын ким кёрюр

Жарлы таулу эллени?

 

Сени сюрген бёрюге

Кимни огъу атылыр?

Фитнаны, залимликни

Тили къачан тартылыр?!

 

Бар къыйынлыкъларынгы

Жарлы Кязим кёреди.

Жюреги къандан тола,

Ачы назму этеди.

8

Жаралы жугъутурну

Айтдым сизте хапарын.

Алай ол сау эталмаз

Жюрекле жараларын.

 

Аны эшитген –  бирсине

Айта, халкъгъа жайылса,

Жарлы от жагъалада

Айтылып алай турса, –

 

Ким биледи, асыу болур

Къайгъылы жюреклеге;

Ким биледи, ачыу болур

Зулмучу залимлеге.

 

Аланы къолларындан

Келмейд манга тиерге,

Жарлы уучу Хашимни

Тюйген кибик, тюерге.

 

Шишлик къойлай сояргъа

Къолларындан келсе эд,

Уруп, тюйюп, жояргъа

Атым амал берсе эд, –

 

Бир кюн жашатмаз элле

Ала мени дунияда,

Ичер сууум тюгенип

Къалыр эди таулада.

 

«Келечиге ёлюм жокъ!» –

Деген сёз барды халкъда.

Халкъымы келечиси

Болдум къыйын сагъатда.

 

Мен Меккагъа баргъанма –

Тиерге базынмайла,

Алай бичакъ билеуню,

Жаныгъанны къоймайла.

 

«Ит юргенин –  жел элтир», –

Юрме къой жауларымы!

Къыйын кюн ёкюлюнлей

Къалырма мен халкъымы!

 

Жарлы халкъым! Кюрешдим:

Асыу болур деп сёзюм.

Санга игилик тилей,

Жашайд дунияда Кязим.

1907