Поиск


Материалы

             *  *  *

 

Намыс деген аз болду,

Дуния малы баз болду.

 

        БЫЗЫНГЫ КЪАБЫРЛАРЫ

 

Къабырлагъа къарайма, кёлюм – такъыр,

Ахыр юйюнг мындады, Кязим факъыр.

Хаух дуния алдаулуду, болма батыр, –

Саулугъунгда Аллах деп, ийман чакъыр.

 

Кетгендиле садакъ окълай жигитле,

Оюлдула кёз жетмеген бийикле.

Къара жерде мелхум кырдык болдула

Жалаулада женгил чапхан кийикле.

 

Огъурсузла, огъурлула кетдиле,

Къоркъа-юрке, къара жерге кирдиле.

Керти юйлерин барып анда кёрдюле,

Бу дунияны алдаулугъун билдиле.

 

Ма бу къабыр... Ай мубарик Бияслан,

Къазауатда ёлюп кетдинг, жарлы жан.

Кёкюрегинг болду тарда илишан,

Кёплерибиз къайтмадыла урушдан.

 

Керти сёзню айтыученг къоншубузда,

Болушуученг, – агъачха къолунг уста.

Гюрбежими эшигин, терезесин

Ишлеп бердинг, борч этмей бойнубузгъа.

 

Жаннетни сен къонагъы бол, мубарик,

Къыямат кюн жарыкъ бетден тюбейик.

Ёлгенлеге рахму, кечим тилейик,

Бизден умут этедиле, билейик.

 

Бу къабыр а... Таныгъанма – Шио факъыр,

Жарсый эдинг, жеринг, юйюнг бек такъыр.

Таш тюе, жашадынг, тирмен ишлединг,

Киши къыйын ашамай сабийлеринг.

 

Энтда тартады ун сени тирменинг,

Бузулмай турадыла илипинлеринг.

Шиону тирмени деп, эллилеринг

Келедиле, ауур жюклеп эшеклерин.

 

Бу гыйы таш... Рахай Чокурну сыны,

Сау тукъумда айырма эди сырынг!

Юй ишлединг, бек бийикге чыгъып,

Ёлюп кетдинг, юркген атдан жыгъылып.

 

Деу эдинг, – ёгюз жюгю агъачланы

Тар ичинден чыгъарыученг, кётюрюп.

Кёп тюйюлдюнг, аркъангы жауур этип,

Кюн кёрмединг, – ол да тюйюл ётюрюк.

 

А, Шакъманланы Тарюк, сыйлы бийим...

Бий эсенг да, кёргенсе жашау кюйюн.

Байлыгъынгы, хурметинги аямадынг,

Тау элинге къалкъа болуп жашадынг.

 

Бызынгыгъа ёлет ауруу киргенде,

Кюйдюрюрге патчах аскер ийгенде,

Игилени жыйып барып тийренгде, –

Ёшюн салып, ётдюрмединг сен ёрге!

 

Тынч жат, Тарюк, жашадынг элгендирмей,

Мадар сурап, арбазынга келгенлени.

Озмадынг, атдан тюшюп, салам бермей,

Жокъ эди Шакъманлада, Тарюк, сенлей!

 

Сенмисе, Шакъманланы Аслангерий?

Тармыды, такъырмыды жатхан жеринг?

Ай жазыкъ, кюе болур сюеклеринг,

Эсинге тюшюп мында этгенлеринг.

 

Сен бийлени бек залими болуученг,

Жарлыланы аркъаларын союученг...

Къойчуларынгы азыкъсыз къоюученг,

Уялмай, киши къыйынындан тоюученг.

 

Сабанлада, чаллыкълада жетиученг,

Жарлылагъа ат оюнла этиученг,

Жыйгъанларын суулай талап кетиученг,

Ай, мынафыкъ, чекден аман ётюученг.

 

Не элтгенсе биргенге топуракъгъа?

Къара жерге – ол сыйлы опуракъгъа?

Бары къалды, ёзюнг атландынг хакъгъа,

Жаханим ит болуп, тюшдюнг тузакъгъа...

 

Къой, Кязим, ёлгенлеге сен эт хатыр,

Хар кимни терсин, тюзюн Аллах айтыр.

Олтур да, Къуран окъу, сууаплыкъ ал,

Кесинги да ахыр юйюнг мындад, факъыр!

 

1934

 

         ЭСКИ  КЪУМГЪАНЫМА

 

Къумгъаным, эски къумгъаным,

Биз бирге кёп кюн ашырдыкъ,

Къыйын кюнде, тынч кюнде да

Биз экибиз бирге турдукъ.

 

Санга кёп шаудан суу къуйдум,

Эрттенликде бет, къол жуудум.

Къумгъаным, сен кёп жарадынг,

Кир-кипчикни тазаладынг.

 

Жерими сууу кёп саркъды

Тамагъынгдан – ол да хакъды.

Сууукъ сууунг берди къууанч,

Болдунг манга нёгер, жубанч.

 

Сени эшикде унутуп

Кетген кюнлерим да болду.

Кече эшикде къалсанг да,

Киши алып кетмей, турдунг.

 

Кече эшикде къойгъанымды

Жангыз терслигим аллынгда.

Таматалыкъ хатерими

Эт да, кечип къой аны да.

 

Къумгъаным, эски къумгъаным,

Кёп кюнле ашырдыкъ бирге.

Биз жашаугъа къуллукъ этдик, –

Киши айып этмез бизге.

 

Къумгъаным, эски къумгъаным,

Мен бек ыразыма санга.

Мен кёп алгъышла этгенме

Сени ишлеген устагъа.

 

1936

 

 

НЕ БОЛУР МАНГА ТАСХА?

 

Ай жазыкъ Хажибекир,

Не болду бюгюн санга?

Болуученг бизге ёкюл, –

Тутдула, жаугъа санап.

 

Тюнене махтаучула 

Сёкдюле ала-сала,

Сюрдюле узакъ жары,

Ишингде табып «чола».

 

Аи жазыкъ Хажибекир,

Болжалынг къысха болду.

Сёзюнгде жокъ эди кир,

Таныдынг къыйын жолну.

 

Ышара, сабыр-сабыр

Келиученг гюрбежиме.

Узакъда тапдынг къабыр

Кёплени биргесине.

 

Игини ёлюмю хакъ,

Амандан деген кибик,

Башчысыз къалады халкъ,

Тюз отдан кёлек кийип!

 

Ызынгдан барып, жарлы

Хорасан тапмай келди,

«Сен сюйюп салгъан кёпюр

Оюлуп къалсын», – деди.

 

Ызынгдан барып, жарлы

Хорасан тапмай келди,

«Сен сюйюп салгъан кёпюр

Оюлуп къалсын», – деди.

 

«Жашасын Совет власть», – деп,

Биринчи айтхан батыр

Къалды, кёзюбюз кёре,

Сууну тюбюне батып.

 

Тюзлюк излеген Кязим,

Энтда сынсыйса, факъыр.

Санга да къанлы тазир

Жерлейди къуугъун атын!

 

Игиле аман атлы

Боладыла бир женгил...

Ленинни аманатын

Ким буза болур, женгип?

 

Тюнене дауурбасла

Сокъдургъан иги жашла

Думп болуп къаладыла,

Не болур мынга тасха?

 

Билмейсе, жарлы Кязим,

Жюрегинг кесеу бола...

Бийлейди аман сезим,

Тюзлеге терслик жорап!

 

1938

 

 

КЪАЙРЫ КЕТДИ ЭНЕЙ УЛУ?

 

Не ачы заман келди бизге:

Дау айтылып кертибизге,

Терс тебинип кёзюбюзге, —

Жетдими ач кезиу бизге?

 

Къайры кетди Эней улу?

Къайры думпса, Гему улу?

Ой, не болдунг, Носту улу?

Къайры ийдиле, Алий улу?

 

Сен, Назир, къайда жоюлдунг?

Сен, Келлет, къайда союлдунг?

Иги адам къалмай, не этейим?

Бир тынчлыкъ болмай, не этейим?

 

Ой, не аман заман келди!

Ой, не ачы заман келди!

Ой, не къыйын заман келди!

Ой, не зорлукъ заман келди!

 

1938

 

                *  *  *

Учуп чыгъалмазса кёкге,

Жарып киралмазса жерге, —

Жетдирирле аман чекге,

Жиберирле къайтмаз бекге!

 

1938

 

               *  *  *

Къыйынды жашау халыбыз,

Бузулад жюрек къаныбыз,

Тёзерге жетеди ангыбыз,

Атмайды насып тангыбыз

 

Кючюбюз жок, мадар аз,

Къара таныгъан адам аз,

Азапдан бетим болду саз,

Келмейди халкъгъа насып жаз.

 

«Мени сёзюм» деген китап

чыкъгъанда жазылгъан назму

 

Бу не затха ушагъанды?

Мени ючюн ким жазгъанды?

Манга айып атагъанды,

Агъачыма от салгъанды.

 

Сормай-ормай тешиндирди,

Зыккылларын берип ийди,

Мен билмеген жарты тилни

Унарымы къайдан билди?!

 

Ким кюрешди бу зат бла?

Кырдыгымы бузлатдыла!

Жашай эдим мен халкь бла,

Бош жаншакъгъа ушатдыла!..

 

1939

 

 

  МУДАХ БОЛМА

 

Мудах болма, ахшы жаш,

Тюнгюлме игиликден!

Жалан кёгет этмеген

Талды, жерге ийилген.

 

Кёреме: хыйла тутуп,

Жолунгу кеседиле,

Жырталла, кенгеш къуруп,

Жыйылып кечегиде.

 

Инсан жоругъу алай – 

Фахмугъа зарлыкъ къалмаз.

Жол арытхан бир адам

Аны эсге да алмаз.

 

Мудах болма не уят,

Ишле, жахиллеге кюл.

Тартхан ёгюзге тыякъ

Бегирек тиеди, бил.

 

Биреу хуна къаласа,

Биреу аны бузаргъа

Хазырды, онг табалса, – 

Не зат этейик заргъа?!

 

Ишлеген жангылгъан да

Этеди. Айып тюйюл.

Жалгъан дау салгъаннга да

Тил тутма сен, къаш тюйюп!

 

Къыйын кюн, таугъа чыгъып,

Къаялагъа да къара.

Зарла хорларыкъ сунуп,

Болма, жигит, ауара.

 

Кязим хажи айтды деп,

Тёлюлеге да жетдир.

Къайда да бирлик излеп,

Халкъынга ыспас этдир.

 

Эртте, кеч болса да, халкъ

Чегеди тюзню, терсни,

Кёлсюзлеге басмай жакъ,

Ал биргенге бу дерсни!      

 

1939

 

*  *  *

Муну айтхан акъсакъ Кязим,

Ачылдыла эки кёзюм,

Къарт болгъанма энди ёзюм,

Сизге къалсын ахшы сёзюм!

 

1939

 

              КЪАЙСЫННГА

 

Баям, къозула жетгенин билгенди,

Кесиме ушаш тели Къайсын келгенди.

Къозу эт ашап, боза ичип олтурдукъ,

Эски юйюмде назмуланы окъудукъ.

 

Телли Къайсын келип юсюме аугъанды,

Ингирликде ийнегими саугъанды,

Къолан ийнегими сютюн ичгенди,

Халкъына бир Аман китап бергенди.

 

1940

 

                     КЕРИМГЕ

 

Келсенг, сен эски юйюмю кёрюрсе,

Мени эски гюрбежиме кирирсе.

 

Мени къалай жазгъанымы билирсе,

Сен, жашым, Къайсынча «тели» тюйюлсе.

 

Къадырлагъа минип, ёрлербиз элге,

Назмучу, тохтаман, барады ёрге.

 

Хар адамгъа жюрек бла къан бирди,

Назмучугъа назму бла жан бирди.

 

Назмучу назмучугъа къарындашды,

Аны ангыламагъан назмучу – бошду.

 

Темир ишлейме, назмула жазама,

Акъсакъ болсам да, сизни озарма!

 

Лакъырданы кертиге тергемегиз,

Къарт сылхыр болгъанд, махтанад демегиз!

 

Лакъырдасыз – душманыбыз жашасын,

Жарыкъ сёзсюз – бизни жауубуз къалсын.

 

Жарыкъ сёз – юйде чыракъ кибик жанад,

Жарыкъ сёз – жашауубузну жарытад.

 

1940

 

                   ЁЛЮМ КЕЛИР

 

Ёлюм келир – итим чабып тыялмаз,