Поиск


Тереклени кёклюгю

Къап-къара болур эди,

Кёгерип тургъан кырдык,
Саргъалып, къурур эди.

 

Кезиусюз жерге кирип

Кетдиле ариу кёзле,

Ёмюрде эштилмезле

Зулейха эштген сёзле.

 

Хапарымда турсунла

Ол жулдузлача кёзле,

Хапарымда къалсынла,

Жаз кибик, жылы сёзле.

 

Кязим андан жазады

Сизге мудах хапарын.

Таулу халкъ унутмасын

Бузжигитни къадарын!

 

Иги, къайда турса да,

Сау дунияны жашыды,

Ол хар таза жюрекни

Ахлусу, жолдашыды.

 

Назму сакълайд кезиусюз

Жерге кирген сёзлени,

Ол бермейди ёлюмге

Ишлерин игилени.

 

17

«Бузжигитни ёлтюрюп,

Къызымы къутхардым! – деп,
Энди къызым Зейтуннга – 

Хан улуна, барыр», – деп,

 

Хан къууанып тураед.

«Той этилсин!» – дегенед,
Жангы тойну къураргъа

Кеси буйрукъ бергенед.

 

...Зулейха, шекли болуп,

Той баргъан жерге келди, – 
Зинданда Бузжигити

Ёлгенин билмей эди.

 

«Негеди бу къууанч?!» – деп,

Ол сейир этип турду.

Той этгенлеге къарап:

«Не тойду бу?» – деп сорду.

 

Зулейха

Учуп келип былайгъа,

Балалы къуш сарнаса,

Ол тас этген баласын,

Инжип, кюйюп чакъырса, –

 

Айтыгъыз сиз, жамауат,

Баласы анга чыгъармы?

Къушбалакёз Бузжигит

Бу той-оюнда бармы?

 

Къызла

Балалы къуш сарнаса, –

Къуш баласы чыгъалмаз,

Къушбалакёз Бузжигит

Бу оюнда табылмаз.

 

Зулейха

Къозулу къой макъырса,

Къозусу бармы экен?

Къозу кёзлю Бузжигит

Бу оюнда бармы экен?

 

Къызла

Къозулу къой макъырса, –
  Къозусун ол табалмаз,

Къозу кёзлю Бузжигит

Бу той-оюнда болмаз.

 

Зулейха

Булбул жашла жырлайла, –
Къызыл гюлле бармы экен?

Гюл сыфатлы Бузжигит

Бу оюнда бармы экен?

 

Къызла

Булбул келип жырласа, – 

Къызыл гюлге къоналмаз,

Къызыл гюллей, Бузжигит

Бу той-оюнда болмаз.

 

Къара къайын, къара агъач,

Ёртен тюшюп, къаралыр,

Ёмюр излеп турса да,

Ёлгенни ким табалыр!

 

Алыннган жюжек къайгъысы –
Къуш алгъаннга ушайды,

Бузжигитни жашауу

Бошалгъаннга ушайды.

 

18

Зулейха, жиляп, сарнап,

Алайда сыйыт этди.

Кюню къарангы болуп,

Ол атасына жетди.

 

Зулейха

Эштдим мен, ой, атам,

Аман акъыл этгенсе:

Бузжигитни ёлтюрюп,

Муратынга жетгенсе.

 

Къалын агъач ичинде

Бала кийик атханса,

Жаш къанын суулай тёгюп, Мурдарлыкъгъа батханса.

 

Къызынга кюн къоймаздан

Атха минип чыкъгъанса.

Дуния санга кенг къалды, –  Душманынгы жыкъгъанса!

 

Кёп айтхандан файда жокъ, Аман хапар окъупса,

Манга сен ата угъай, –

Къара къанлым болупса.

 

Хан

Не болгъанд, къызым, санга,

Неге сыйыт этесе?

Къызым, кёз жашларынгы

Не зат ючюн тёгесе?

 

Зулейха

Бу къара кюнден башлап,

Сени къызынг болалмам,

Мени кюнюм батханды, –

Мен юйюнгде туралмам.

 

Къолларынгда къатханды

Бузжигитни нюр къаны.

Бир къызгъа да бермесин

Аллах сенляй атаны!

 

Хан

Къызым, бу ачы сёзню

Къалай айтаса манга!

Бузжигит кеси ёлгенд, –

Ёлюм тёред инсаннга!

 

Зулейха

Къызым деме сен манга, – 

Атам деялмам санга!

Юйюнг да, арбазынг да

Боялгъандыла къаннга.

 

Юйюнг къабырдан эриши
Кёрюнед манга энди.

Манга ата, юй да жокъ, – 

Ахыр кюнюм келгенди.

 

Хан

Бош жиляма сен, балам, – 

Халкъ ичинде ахшы кёп.

Ахшыладан ахшысын

Сайларма мен санга деп.

 

Эл-эллени къыдырып,

Элден элге барырма,

Кёп ахшыны ичинден

Сайлап киеу алырма.

 

Башымдагъы тажымы,

Тюбюмдеги тахымы,

Къызым, санга берирме,

Сени сыйлы кёрюрме.

 

Минг тюени жюклетип,

Санга берне алырма,

Алтын отоу жасатьш,

Къарауашла салырма.

 

Зулейха

Къулакъларым сангырау, –
Эшталмайма сёзюнгю,

Ол насып керек тюйюл, –

Бош къыйнама кесинги.

 

Дуния мюлкюн келтирсенг,

Бирине къарамазма,

Акъылым башдан кетди,

Сенден акъыл алмазма.

 

Менден ёзге къызынгы

Сюйгенинге берирсе,

Минг къарауаш, кьул салып,
Аны сыйлы кёрюрсе.

 

Бузжигитим болмаса,

Ёзгени мен тергемем,

Аны нюрюн кёрмейин,

Жашап турайым демем.

 

Хан

Бу дунияда къул угъай, –

Хан, шыйых да ёледи,

Бузма, къызым, тоюнгу, –

Ханладан хат келеди.

 

Уста эди Бузжигит, –

Анга мени сёзюм аз.

Аны ючюн хан къызы

Сыйыт этип жарамаз.

 

Намысынг кёп бу жерде,

Сени кёпле тилейле,

Аслан кибик жигитле,

Къызым, сени кюсейле.

 

Жайлыкълада жылкъынг бар,

Жюз эмилик байларса,

Жагъанга тенг хан жашла,
Жюзюн салып, сайларса.

 

Жылкъы ичинде акъ ажир,
Акълыгъына къарыу жокъ,

Хан деберли Зейтунну

Жашлыгъына дауунг жокъ.

 

Сени анга берирме,

Намысынгы кёрюрме.

Кетген сунуп насыбынг,

Бош, керексиз терилме.

 

Накъут бла налмасдан

Минг тюени жюклерме,

Минг къулну, къарауашны

Сени ызынгдан иерме.

 

Мал ахшысын алырса,

Тон ахшысын киерсе,

Бузжигитни унутуп,

Сен Зейтунну сюерсе.

 

Зулейха

Алтын тахха олтуруп,

Бал аякъла толтуруп,

Бу Зейтунну келтирип,

Хансарайда тоюнг бар.

 

Бузжигитни ёлтюрюп,

Жан дарманын кюйдюрюп,
Тешмез къара кийдирип,

Манга хыйла оюнг бар.

 

Темир – алтын болалмаз,

Багъыр – кюмюшча жанмаз,

Сени сюйген Зейтунунг

Бузжигитни хорламаз.

 

Анга алтын кийдирсенг,

Тоюн да жыл этдирсенг,

Бузжигитни къарамы

Мутхуз болмаз, билгин сен!

 

Къанатлары кесилсе, –

Къуш бийикге учалмаз,

Сени сыйлы Зейтунунг

Бузжигитге ушамаз.

 

Бузжигитни бир тюгюн

Алтын юйге бермезме.

Минг хан улан бириксе,

Аны тенгли кёрмезме.

 

Минг Зейтунну келтирсенг, –
Бирин къабыл кёрмезме,

Бузжигитим болмаса,

Мен къатынга келмезме.

 

Къызынгда хатер къалмады, – 
Алдаргъа къарыу жетмез,

Жаш жюреги жерге тенг, –

Аны бир жан сау этмез.

 

Бузжигит ёлюп зинданда,
Жюрегим бек сыннганда,

Не файда бар фитнадан,

Сен мени таш суннганда?!

 

Алтын къушум учду жек,

Бюсюремей ишинге,

Къон десенг да, – кьоналмаз

Алтыннга, кюмюшюнге.

 

Ичим бузлап буз болду,

Хан сёзю учуз болду.

Манга энди не керек? –

Жашау татыусуз болду.

 

Мен къушpунгу не этейим,
Къушунг манга не тутар?

Накъут бла налмасдан

Жансыз жаннга не чыгъар?

 

Мен къулунгу не этейим,

Къул жегерим батханда?

Алтын отоу не керек,

Жаным жерде жатханда?

 

Башынгдагъы тажынгы,

Тюбюнгдеги тахынгы,

Алып, атам, не этейим? – 

Жерге сукъдунг жанымы.

 

Ат ахшысын не этейим? – 

Тутуп минер кишим жокъ,

Тон ахшысын не этейим? –
Алып киер кишим жокъ.

 

Элден элге жол салып,
Киеулюкле излесенг,

Манга жылыу жокъ асе,

Неге къыйналаса сен?

 

Халкъда ахшы кёп эсе,
Киеулюкле кёрюрсе,

Менден башха къызынгы

Сюйгенинге берирсе!

 

19

Зулейха, эсин жыя,

Зат тилемед къадардан.

Басхан жери оюла,

Чыгъып кетди къаладан.

 

Учхан къушну ызындан

Барды, факъыр, тарала,

Бузжигитни кёзлерин

Къолу бла жабаргъа.

 

Кёз жаш кюйдюре бетин,

Минг сюнгю чанча этин,

Жарыкъ дуния чарс бола,

Ёртенде суна кесин,

 

Алай келди къыз бала,

Кеси кибик аз бала,

Сюймеклигине баз бала,

Бу дуниядан тас бала.

 

Алтын юйде, жибекде

Андан жарлы болмайын,

Кёп мураты жюрекде – 

Жангыз бири толмайын.

 

Бу дунияда азап кёп, –

Барын мен санаялмам,

Барындан бек сюймеклик

Азабын чегеди адам.

 

Жарыгъыча – жарыкъ жокъ.
Азабыча – азап жокъ,

Анга жашлыкъ, къартлыкъ да,

Жарлылыкъ, байлыкъ да жокъ.

 

Сюймеклик асыл этер,

Зулмудан сакълар, къорур,

Аны отун ёчюлтген

Жаханим ити болур.

 

Зулейха

Хайран башынг, хан башынг

Кесилгеннге ушайды,

Ариу бетинг, нюр бетинг

Эзилгеннге ушайды.

 

Жибек чатыр салынып,

Къолунг, бутунг байланып,

Кебининг жокъ, кёрюнг жокъ, – 

Жатаса сен, сойланып.

 

Къаннга булгъап башынгы,
Къумгъа булгъап къашынгы,
Кёрмей жан жолдашынгы,

Кёзден акъгъан жашымы.

 

Къоюп халал ашынгы,

Эмчек къарындашынгы,

Жатаса сен, ай жазыкъ,

Тапмай туугъан ташынгы!

 

Бал шекерлей – сёзлеринг, – 
Сангыраума, – эштмезме,

Бала къушлай кёзлеринг, –
Сокъур болдум, – кёрмезме!

 

Къолларымы ал, жигит,

Кёкюрегинге сал, жигит,

Кёзлеринги жабайым,

Ийман бла къал, жигит!

 

Жашаууму ал, жигит,

Жан жолунга сал, жигит,

Кёзлеринги жабайым,

Кёпле эсинде къал, жигит!

 

Энди сёзюм ётмезлик,

Къычырыгъым жетмезлик,

Жан сюйгенинг Зулейха

Ойнап-кюлюп келмезлик;

 

Энди нюрюм жазмазлыкъ,

Сени сюйюп азмазлыкъ,

Кюлюп-ойнап, аллынга

Суусап алып бармазлыкъ;

 

Къайгъынг – эсден кетмезлик,

Ёз къарангы тешмезлик,

Киши сёзю ётмезлик,

Дуния – къууанч бермезлик.

 

Узакъ жолдан сюйдюрдюнг,
Узакъ кетип, кюйдюрдюнг,

Ай, Бузжигит, жатаса,

Бетингден кетип нюрюнг!

 

Узакъ кетдинг – кёрмезге,

Чакъырсам да келмезге.

Минг сёз айтсам, – бирине
Къайтып жууап бермезге.

 

Сарнап, жерни жарсам да,

Сени ючюн жан алсам да,

Эсингде жокъ, талсам да,
Жиляп, кюйюп къалсам да.

 

Дуния сенден кетгенди,
Нюрюнгю саз этгенди,

Атам берген саугъаны

Аллах къабыл этгенди.