Поиск


Жамауатны жыйыгъыз,

Союм малла тыйыгъыз,

Зулейханы тоюна

Тамам болсун сыйыгъыз.

 

Жангыз къызым насыплы

Болсун, аны сюеме,

Халкъгъа хапар жайыгъыз, –

Бузжигитге береме!..

 

Бузжигит, жунчуса да,

Тобукъланмайын къалды.

Башын эншге ийгенлей,

Ханны саламын алды.

 

14

Хан узакъ урушладан

Хордам алып келгенде,

Жыйылып къууанч этген

Тёре эди бу жерде.

 

Къызгъанч тюйюл эди хан:

Кишиге этмей хыны,

Тёге эди, аямай,

Тоналгъан ырысхыны.

 

Тоя эдиле ачла,

Токъла – эсирип жата,

Кенгде тёгюлсе да къан,

Мында бир киши хата

 

Кёрмейин, уллу тойда,

Бары болгъанча азат,

Иче эдиле, тоя,

Хан бермезликча азап.

 

Ол урушда жаралы,

Ёлген да болмагъанча,

Алай эди хан тою,

Жыр жюреклени ача.

 

Ат чаришле, оюнла

Бола эдиле къызыу,

Хан аллай хорлам тойгъа

Алып чыкъгъанда къызын.

 

Бу жол оюну башха, – 

Келгенча халкъ жубанчха.

Аюп хан – женгил, суху, – 

Ушамай той къууанчха.

 

Чапсала да, хан эрге

Береди къызын дерге,

Жетмеди, таууш болуп,

Ол, алгъынча, жер-жерге.

 

Зулейха да кёрюнмей

Тойчула арасында,

Турады бегитилип

Кесини къаласында.

 

Хан къонакъла, сыйлыла

Олтуруучу жерледе – 

Аскерчиле,эгетле,

Хан ишин жюрютгенле.

 

Аш, ичги, жыр да элпек

Болуучу хансарайда

Хан ёзюрле, эгетле

Къуш-мушдула хар къайда.

 

Бузжигитни тюз жаны

Билмейин бир хыйланы,

Нёгерлерин чакъырып,

Ичед къара сыраны.

 

Хан эгетле, хал биле,

Кьуршалайдыла аны.

Ичгини эркин тежеп,

Бузадыла жаш къанын.

 

Бирле аны къозутуп,

Тюйюш ачаргъа керек,

Хан а устаны тутуп,

Зинданнга атаргъа керек.

 

Зулейха къаласында,

Тенглери арасында

Кийинеди. Бузжигит – 

Кёзюню къарасында.

 

Барына да тюшюнюп,

Ханны оюн тюз билип,

Камалны жаны кетди,

Зулейхагъа терк жетди.

 

Камал

Хан тоюндан келдим мен,

Хан акъылын билдим мен:

Ханны кёзю сууукъду,

Ёлюм бизге жууукъду.

 

Иги тюйюл тойлары,

Бизге этген ойлары,

Къурманлыкъгъа ушамайды

Бюгюн сойгъан къойлары.

 

Хыйлагъа жыйылгъанд халкъ.

Бизге биленед бичакъ,

Бузжигитден бошайбыз,

Зулейха, былай турсакъ.

 

Душман толуп сарайгъа,

Къууанышып къарайла,

Кёп ичинде жангызны

Ёлюр кюнюн марайла.

 

Жетсе бу кюйсюз къадар,

Бузжигитге не мадар?

Сен къазауат этмесенг,

Бу оюнда жан чыгъар!

 

Кёп душманны ичинде

Боюн салып жатады,

Боюн салгъан жигитни

Ёлюр тангы атады.

 

Сюйгенинге жанынгы,

Гъашыкъ таза къанынгы

Къурман этсенг, – бюгюн сен

Тыярыкъса ханынгы!

 

Кенгешге къошулурса,

«Бу неди?» деп сорурса,

Иги акъылдан толсанг,

Бизге нёгер болурса.

 

Сенден себеп болмаса, – 

Бузжигитни жоялла.

Кюнюмю кече этип,

Мени тенгсиз къоялла.

 

...Зулейха чабып барды,

Той ичин эки жарды,

Атасына бир къарап,

Ол барын ангылады.

 

Кёзюнден кёз жаш барды,

Барына табу салды.

Ханны аллында тохтап,

Тюзлюк тёре даулады.

 

Зулейха

Салам бердик, атала,

Къутлу болсун тоюгъуз.

Кёп халкъны чакъыргъансыз,

Иги болсун оюгъуз.

 

Аллах ючюн той болса –

Къой-къозула союгъуз,

Душман ючюн той болса – 

Азат этип къоюгъуз.

 

Союм керек десегиз – 

Адам этин татмагъыз.

Оюн керек десегиз – 

Тюзге къылыч тартмагъыз.

 

Насып келген кюнледе

Быллай сууукъ ой этген

Эштмедим мен бир жерде – 

Адам союп, той этген.

 

Той юсюнде ёчешип,

Быллай акъыл келтирген,

Кёп ичинде жангызны

Хыйла бла ёлтюрген.

 

Хыйла келмей эсине,

Сюймекликден эсирген,

Ёз юйюнден ажашып,

Къыйын жолу кесилген,

 

Атасындан айырылгъан,

Анасындан айырылгъан,

Къозу къыллы бу харип,

Жашлай саны къыйылгъан,

 

Алтын накъыш къаланы

Къаны бла къалады.

Къызын берлик хан аны

Жангыз жанын марады.

 

Жюрек сырын айтыргъа,

Жаш жанын сагъайтыргъа,

Бир ана сют ёсдюрген

Жолдашын да къабыргъа

 

Салыргъа айтыпсыз сиз.

Огъесе хан адепсиз,

Хурметсиз да болуп, биз

Бош къаугъамы этебиз?

 

Ёз журтундан ажашып,

Кимди узакъ кетмеген,

Халал къыйыны ючюн

Кимди азап чекмеген?

 

Мен жиляйма, тилейме

Атам бла анамдан,

Хан къатында олтургъан

Кичиден, таматадан:

 

Айтханымы алсагъыз,

Соргъанымы берсегиз:

Асыл адам бу эсе,

Бир хатерин кёрсегиз...

 

15

Зулейханы кёз жашы

Эритмеди бетлерин,

Аны таза тилеги

Кетермеди дертлерин.

 

Къарауашла жетдиле,

Аны тарт-соз этдиле.

Бузжигитни тёрт эгет

Тартып алып кетдиле.

 

Муратына жетип, хан

Бузжигитни тутдурду,

Къызыны жарыкъ кюнюн

Тар зинданнга сукъдурду.

 

Зулейха тапды амал,

Тутхундан башын алды,

Бетинден къаны кетип,

Атасына къарады.

 

Зулейха

Акъылсызгъа сёз айтсанг,

Кёкюрегине къонмайды.

Рахмусузгъа сёз айтсанг,

Эрир къаны болмайды.

 

Къар юсюне кюн тийсе,

Жылыныр деп къууанма,

Хан къалада той этсе,

Жарлы эсенг, къууанма.

 

Сюйгенинг жарлы болса,

Жашарма деп къууанма.

Бай жарлыгъа жалгъанмаз,

Жалгъарма деп къууанма,

 

Ханны къызы сен болуп,

Эркеме деп къууанма,

Къылыч жетер бойнунга,

Эркинме деп къууанма.

 

Ариу айтса хан атанг,

Кертиди деп къууанма,

Дуния малы, алтыны

Мениди деп къууанма.

 

Кёп къан тёкген атаны

Къачы бар деп къууанма,

Къоркъутмаз бала къаны,

Ачымам деп къууанма.

 

Камал

Ханнга тузакъ салмады,

Къан тёлеуге къалмады,

Дертигиз болмаз анга –

Малыгъызны алмады.

 

Санына къылыч тагъып,

Сюнгю бла чапмады,

Балта-бичакъ билеп, ол

Сизге хыйла тапмады.

 

Атагъызны ёлтюрген

Душманыгъыз бу тюйюл,

Бар терслиги – бу къала,

Ишледи ол хан юйюн.

 

Бир адамны къанына

Боялмады къоллары,

Шахар къоюп, эл къоюп,

Бу къаланы къалады.

 

Бир адамны къанын ол

Къара жерге тёкмеди,

Бир адамгъа дерт тутуп,

Хыйлы мурат этмеди.

 

Къара болса ишигиз, –

Адам къанын ичигиз!

Терслик асмакъ асдыгъыз –

Бир кесигиз тюшюгюз!

 

Хайыр жокъду ханладан,

Сокъур болдула бары,

Акъыл къачды аладан,

Аман иш, ёлюм тарып.

 

Ханла бары, къутуруп,

Сангырау болгъандыла,

Къарангы зинданлары

Жесирден толгъандыла.

 

Ай, Бузжигит, сен жазыкъ!

Бирге ёсдюк, жашадыкъ,

Жарлы ананг биширген

Гыржынны кёп ашадыкъ.

 

Сен элингде хан эдинг,

Эрке ёсген жан эдинг,

Булбул эдинг жерингде,

Жарлылагъа танг эдинг!

 

Болмаз жерге тюшгенсе, – 

Терк турургъа мадар жокъ.

Жаннган отха тюшгенсе, – 

Къутхарыргъа къадар жокъ.

 

Эгиз туугъан балалай,

Айырылмай жашадыкъ.

Хан сёзюне ийнанып,

Быллай палахха къалдыкъ.

 

Бузжигит

Ай, жан досум, Камалым!

Жокъ сени да амалынг:

Ажал жетди, мадар жокъ, – 

Къыйын эди къадарым.

 

Къара къушну къанаты

Къайырылыр кюн жетди,

Жанымча кёрген тенгим,

Айырылыр кюн жетди.

 

Сен бу жерден кетерсе,

Элибизге къайтырса,

Мени бу хапарымы

Жомакъ этип айтырса.

 

Жангыз къалгъан атама,

Жиляй къалгъан анама,

Бузжигитни сёзю деп,

Саламымы ала бар.

 

Жангызым деп, жан бере,

Къарамымдан тоймагъан,

Мени жарлы атама

Былай айтмай къоймагъын:

 

«Бала атадан тууар,

Ана киндигин жууар,

Ата болса эр киши, – 

Уланы ызын къууар.

 

Ата сёзюн атмадым,

Къыйынлыкъдан къачмадым,
Билесе, къолларыма

Киши къанын жакъмадым.

 

Ата сёзюн сакъладым,

Жарлыланы жакъладым,

Атамча, къолларыма

Тытыр болду жакъгъаным».

 

Жангызым деп, кёз къысмай,
Къарап, менден тоймагъан,
Жиляй къалгъан анама

Былай айтмай къоймагъын:

 

«Зиндан ичи къарангы,

Андан чыгъар къарыу жокъ,
Ажал жетсе, адамгъа

Бу дунияда къалыу жокъ».

 

Башымдагъы бёркюмю

Сен анама элтирсе,

«Бузжигитни кёзюнден

Кёрюп тур, анам», – дерсе.

 

Эсен къайтып элге, сен

Атабызны кёрюрсе,

Къолумдагъы жюзюкню

Элтип анга берирсе.

 

Къыйын кюнде анама

Бала бол сен, кёл бере!

Сабыр бол де, дунияда
Къыйынлыкъланы кёре!

 

Мени сурай келгенде,

Сени жангыз кёргенде,

Барын айтырса, бурмай,

Жашыра-жиляй турмай.

 

Элтеме мен биргеме

Жалан сюймеклигими.

Алтын, жаухар алалмаз

Сени бу тенглигинги.

 

Атам берген дерслени,

Жап-жаш усталыгъымы,

Зулейханы къарамын,

Анама тансыкълыгъымы!

 

Элтмеди андан ёзге,

Къул да болмады дерсе,

Элиме, жамауатха

Тюзлюгюмю билдирирсе!

 

16

Бузжигитни жойдула

Кечени арасында.

Къарт уста айырылды

Ол жангыз баласындан.

 

Бузжигитни жюреги –

Кёкден учхан жулдузча,

Думп болду, кючю кетди,

Эриди, жазгъы бузча.

 

Аны уста къоллары,

Атасы берген хунер,

Кетдиле, жоюлдула, –

Алып къойду къара жер.

 

Ташлада тил жокъ ансы, –

Ала къаргъар эдиле,

Ташлада кёз жокъ ансы, –

Ала жиляр эдиле.

 

Къаллай юйле ишлеред,

Бузжигит ол ташладан!

Зулму айырды аны

Жашаудан, усталыкъдан.

 

Кюн билсе ол зорлукъну,

Тау артындан чыкъмазед,

Бузча сууукъ шаудан суу

Жырламазед, акъмазед.