Поиск


Мен эштмедим бир ханны

Халкъгъа къууанч бергенин,

Киши къыйыны къыйнап,

Азатлыкъ излегенин.

 

Мени бу сур хапарым –

Шаркъ жерини кертиси.

Зулмугъа боюн салмам,

Жаным чыгъьш кетгинчи.

 

Бир ханны да махтамам,

Керексиз айып алмам,

Бийик эсе да тахы, –

Аллында тобукъланмам,

 

Алай хакъды жырчыгъа

Болушун тюз айтыргъа,

Жашау халын жашырмай,

Сауланы сагъайтыргъа.

 

Керти эди ол ханны

Эслилиги, акъылы,

Аз эди зор жасагьы,

Сакъаты эм факъыры.

 

Урушлагъа чакъыргъан

Дауурбас тауушлары

Тюшлеринде эштиле

Къалдыла. Озду бары.

 

Къурчу сынса адамны,

Суууса ётгюр къаны, –

Жылытмаз бийлик кюлю,

Къарангы болур кюню.

 

Жаш жокъда – кюн къарангы;

Жангыз къызы – къадары;

Хан да тюйюл ёлюмсюз, –

Жокъ ызындан къарары.

 

Ёлюмню сууукъ жели

Сагъайтады кёплени,

Хан да, къызын чакъырып,

Ахыр кюнюн эсгерди.

 

– Къыз эсенг да – жангызым,

Кёкню жулдузу болдунг!

Мен кетсем, ханлыкъ этер

Жашым жокъ – къуруп онгум, –

 

«Аюп ханны къаласы»

Деп къалырча ёмюрге,

Къаст этдим бу жерледе

Бир къала ишлетирге.

 

Мен санга алтын къала

Ишлетип, тахым бла

Берликме, байрам къурап,

Оноу эт акъыл бла.

 

Анасы жокъ къыз бала

Ата кёлюн сакълады,

Сёзюне къулакъ сала,

Хан тахын къучакълады:

 

– Жаз жабалакъ – къар болмаз,

Жалгъан адеп – хал болмаз,

Акъылы кёп болса да,

Тиширыу хан – хан болмаз.

 

Сени сыйлы тахынгда

Узакъ болсун ёмюрюнг,

Алтын къала ишлерге

Билдим уста келирин.

 

Мен тюшюмде кёргенме:

Алтынкъанат бир дуудакъ,

Учуп келип къонду да,

Болду тёгерек чууакъ.

 

Хан жангыдан жашарып,

Болду ётгюр, къууатлы,

Ёзюрлерин жиберип,

Юй устала суратды.

 

Бузжигитни хапарын

Ханнга баям этдиле.

Къарт устаны элине

Келечиле жетдиле.

 

Биз билебиз, – усталыкъ

Аллахны бергениди,

Сайлап, жанын бу жерде

Бек сыйлы кёргениди.

 

Алай анга хан кёзю

Къараса умут бла,

Къутхармазса, алтынны

Берсенг да тулукъ бла.

 

Аллах берген усталыкъ

Ханны юйюн жарытыр.

Унамасанг – хан зору

Олжанлада арытыр.

 

«Аллах берир – хан алыр», –

Деп андан жюрюйдю сёз,

Уста эсенг – махтаугъа,

Кёп къыйынлыкъгъа да тёз!

 

Къарт уста арсар болду, – 

Тоюна жауады къар,

Алай ханны саламын

Алмазгъа да жокъ мадар.

 

Бузжигит бек къууанды,

Кетерге жол кёл алды,

Нёгер сурап жолуна,

Тенги Камалгъа барды.

 

Ана сютюн тенг ичген

Камал сейирге къалды...

Сёз айтмай, женгил болуп,

Биргесине атланды.


6

Кериуан келген жоллагъа

Къарай, кёзлери талгъан

Зулейханы тюшлери

Болмаз эдиле жалгъан:

 

Атлы кериуан кёрюп,

Эки кёзю нюр жанды.

Къарауаш къызларына

Къарап, былай кюй салды:  

 

3улейха

Жолда къыйнады жанын,

Къурман этди кёп малын,

Эки къолу нюр жаннган

Бузжигит ол болмазмы?

 

Жоргъа атлай жюрюшю,

Хан сыфатлы кюлюшю,

Кёз къаматхан кёп иши,

Бузжигит ол болмазмы?

 

Сиз аллына барыгъыз,

Бизден хапар салыгъыз,

Арып болур жолундан,

Соруп, кёлюн алыгъыз!

 

Кюнчыкъгъанны жулдузу

Бузжигитим ол эсе,

Сизни танып, хал соруп:

«Хан эркеси – ким?» – десе,

 

Адебине бюсюреп,

Биргесине къайтыгъыз,

Сакълап тургъан жазыкъгъа

Сюйюнчюлюк айтыгъыз.

 

Алтын жюзюк, каухар таш

Сюйюнчюге берирме,

Къыркъ къарауаш ичинде

Аны сыйлы кёрюрме.


7

Къызла келип айтдыла

Жаш устаны хапарын:

– Ол болмасын, Зулейха,

Тюшюнгдеги дуудагъынг.

 

– Тюшюмдеги дуудагъым

Ол эсе, жан тенглерим,

Байрам этип, сый этип,

Билдирейик келгенин!

Аз болмасын жаш кёлю,

Биз аллына барайыкъ,

Аны тохтар жерине

Сакълауулла салайыкъ.

 

...Бузжигит – хан къонагъы,

Хан сарайын сормады,

Бир жарлыны юйюнде

Фатар алып тохтады.

 

Жарлы къатын Фатимат

Разылыгъын билдирди.

Асыл уста Бузжигит

Кесин анга сюйдюрдю.

 

Жарлы къатын Фатимат

Адамланы асылы,

Ол ёсдюрдю хан къызын

Былай ариу, басымлы.

 

Унутмады Зулейха

Аны сютюн, жомагъын;

Энтда болур ол ёкюл,

Сюйдю эсе къонагъын.

 

Зулейха сабыр-сабыр

Айтды сёзюн, ышара: –

Аллах да сюйген  жанын

Асыллагъа ышанад!..

 

8

Бузжигит къала ишлейд,

Камал да керек излейд.

Озалла айла, кюнле,

Зулейха отда кюед.

 

Кёп ишчи, ташчы келди,

Устаны ишин кёрдю.

Не айтса закий уста,

Аюп хан барын берди.

 

Алтыны, кюмюшю кёп,

Айтмайды мардасы деп,

Камалны кёзчю этип,

Бузжигит ишлейди бек.

 

Шахарны усталары,

Кёргенле, билгенле да,

Къаланы ёсгенине

Къараргъа келгенле да,

 

Тангсынып усталыкъгъа,

Жаялла хапар халкъгъа:

«Кёз кёрюп, бу жерледе

Болмады быллай къала!»

 

Хан кёлю таудан бийик, – 

Къарайды, сакъал ийип.

Кёреди Бузжигитни,

Хунерин, сыйын билип.

 

Бузжигит ашыгъады

Къаланы битдирирге,

Къайтып барып, анасыи,

Атасын да кёрюрге.

 

Да, не медет, жазыуу

Болмагъан жокъ инсанда:

Кёрдю ол да хан къызын,

Кёлю узакъ учханда.

Эки кёзю – чолпанла

Жаннган кибик, жаннганлай,

Ол къыз алай бара эд, – 

Кырдыкда жур баргъанлай!

 

Хар атлагъаны сайын

Жер андан уялгъанча,

Терекле, кырдыкла да

Ол къызгъа баш ургъанча.

 

Аны кёргенле бары

Къалмайын къызаргъанча,

Аны кёрген къартла да

Жашла болуп къалгъанча.

 

Ол болмаса, дунияда

Кюн жарытмай къаллыкъча,

Ансыз къалса, дунияны

Саз туман басарыкъча.

 

Ансыз къалса, дунияда

Кёгетле бишмезликча,

Жерни къургъакълыкъ алып,

Сабанла битмезликча.

 

Ансыз къалгъан дунияда

Шауданла къурурукъча,

Терекле кёгермейин,

Самум желле урлукъча.

 

Ансыз къалгъан дунияда

От тиргизилмезликча,

Ансыз къалса, дунияда

Юйле ишленмезликча, –

 

Бузжигитге ма алай

Кёрюндю. Хайран болду.

Къайгъыдан, къууанчдан да

Аны жюреги толду.

 

Хансарайына кирип,

Къыз андан чыкъмай къалды,

Бузжигитни жюреги

Отда-ёртенде жанды.

 

Кёп айланды Бузжигит

Алайда, ол тийреде,

Кёзюн алалмагъанлай

Къыз жашагъан юйледен.

 

Хайран болуп айланды,

Не этерин билмейин,

Ол тийреден кетерге

Жюреги жибермейин.

 

«Ол кимди? Кимни кьызыд?»

Бузжигит билмей эди,

Аны табып, сёлешир

Жолун да кёрмей эди.

 

«...Огъесе ол... тюшюмде

Учуп келген къанатлы

Болуп, манга тюнюмде

Бир жарыкъ тангмы атды?

 

...Огъесе ол, жанымы

Кёп кюнлени жарытхан

Таууш болуп, жулдузум

Къаматдымы жарыкъдан?»

Арлакъ кетип, дагъыда

Къайта эди Бузжигит,

Кеси кесине былай

Айта эди Бузжигит:

 

«Манга болур болгьанды.

Аллах, болуш сен манга!

Болуш, ёртеннге тюшюп,

Кюе тургъан инсаннга.

 

Ансыз кырдык чыкъгъанын

Эслеялмам дунияда,

Ансыз кюн, ай чыкъгъанын

Мен кёралмам дунияда.

 

Ётмекни татыуун да

Сезалмам жер юсюнде,

Сууум да ачы болур,

Бир тынчлыкъ болмаз менде...»

 

Кече ортагъа дери

Тентек болуп айланды.

«Ол къызгъа тюбемейин

Къоймам!» – деди, къаргъанды.

 

9

Тангнга къалкъьш, тюш кёрдю,

Камалны терк уятды,

«Жолдашынгы эсгермей,

Жукълайса», – деп уялтды.

 

Камал туруп, нёгерин

Танымай, сейир этди: –

Бетинг-къутунг кетгенди,

Не болду санга? – деди.


Бузжигит

Бюгече бир тюш кёрдюм,

Бир таугъа салам бердим,

Учуп чыкъдым мен ары,

Акъ къанатлы – нёгерим.

 

Ол къанатлы нёгерим,

Къанатларын жайды да,

Мени биргеме учуп,

Узакъ барды жанымда.

 

Сора ол алгъа кетди,

Таугъа къарангы жетди,

Къонар жерими тапмай,

Мен кёп адыргы этдим.

 

Мен да анга учалмай,

Ол да манга учалмай,

Экибиз эки тауда

Кёп этдик сыйыт-къаугъа.

 

Къарангылыкъ, таш болуп,

Мени юсюмден басды,

Акъ къанатлы, шош болуп,

Кёз туурамдан ажашды.

 

Тул-туман, къара чаука

Кюнню бетян жапдыла,

Тырнакъларын чыгъарып,

Жан-жанымдан чапдыла.

 

Тау арты бир къарангы, – 

Кёп турдум жол табалмай,

Кетдим къара къулдеге,

Къалдым андан чыгъалмай…

 

Аман тюшню жоралап,

Айтыр киши – тенгмиди?

Хан къызын сюйген жигит

Хан къызындан кеммиди?

 

Камал толу билгенди

Бузжигитни сырларын,

Умутуна жеталмай,

Кёз жаш тёгюп, жилярын.

 

Бузжигитден кем къалмай,

Камал да кюйдю, жанды.

Бу дунияда бир жанны

Сюйюуден ким къутхарды?

 

Ол айтды, арсар бола,

Кёлю ажымдан тола:

– Жокъду бизге ёкюллюк

Бир Фатиматдан сора.

 

Къыйын болду къадарынг,

Бузжигит, тенгим, жаным!

Фатиматха айт барын,

Ол кёрюр бир мадарын.

 

Бузжигит ол къатыннга

Айтды битеу хапарын,

Анасына айтханча,

Айтды бар къайгъыларын.

 

Билди, кюе, Фатимат

Жаш Зулейни кёргенин.

Бузжигитге айтды ол

Къыз – хан къызы экенин.

 

– Балам, сен ханны къызын

Кёрюп келгенсе, жаным.

Кёп хан, бий улула да

Тилеп туралла аны.

 

Андан ариу къыз жокъду

Биз жашагъан жерледе,

Аныча акъыллы жокъ

Шахарлада, элледе.


Бузжигит

Мени кёзлерим шагъат

Болдула, анам, анга.

Ант этеме, аллай къыз

Туумагъанды дуниягъа.

 

Кюнюм кече боллукъду,

Аны кёрмесем, анам!

Дунияда жашарыкъма

Мен, ёртен отда жана.