Иймандан сора – илму…

Себеплик жокь, тарыкъгъандан арыйбыз,

Аллах, энди ахырыбызгъа тыяндыкъ,

Жокъмуд сенден, жокъмуд бизге тыянчыкъ?

*  *  *

Бир Аллахны ташда, сууда излейбиз,

«Терекде да, кырдыкда да – Ол!» – дейбиз.

Аллах керти жюрекледе болгъанын

Унутабыз, сурай келсек – билмейбиз!

1905

*  *  *

Къарындашым, тынгыла манга:

Бир хапар айтайым санга,

Сен шексиз ийнансанг анга –

Кече жукъламазса тангнга.

Ёлюм келир бизге билмей,

Алып кетер бизни сюймей,

Биз барырбыз жиляй-кюлмей,

Киши къалмаз мында ёлмей.

Къангагъа салып жуудурур,

Басхычха салып къуудурур,

Юсюбюзге къум къуйдурур,

Мункар, Накирге буюрур.

Мункар, Накир келир бизге,

Сууал этер бизге, сизге,

Бюсюремей сёзюбюзге,

Тебинирле кёзюбюзге.

Биз не этербиз ол заманда, –

Бизде къарыу къалмагъанда?

Жууабыбызны алмагъанда,

Бир болушлукъ болмагъанда?

Къысса бизни къабырыбыз,

Нечик тёзер сабырыбыз?

Юфгюрюлгенде сурубуз –

Биз къымыжалай турурбуз.

Сюрдюрюрле артыбыздан,

Жюкле салыр сыртыбыздан,

Терле агъар чархыбыздан,

Айырырла жартыбыздан.

Бу ишлени биз кёре туруп,

Нек жюрюйбюз ёре туруп,

Не этерикбиз ёле туруп,

Жаныбызны бере туруп?

Биз кёрлюкбюз бу халланы,

Биз берликбиз бу жанланы,

Къоярыкъбыз бу малланы,

Чиритирбиз бу санланы.

Нек жаншайса, Кязим харип,

Гъафилликге мугътариф,

Кёп гюняхлагъа мугътариф,

Кечсин гюняхларын Латиф.

Аллах аны керти этсин,

Муратлагъа тамам элтсин,

Сыйратындан чабып ётсюн,

Ахырда жаннетге кирсин!

*  *  *

Къарындашым, беш намазны, кел, таны, –

Беш намазны къылмаучуну – бил аны, –

Бетинде болмаз аны халал къаны,

Харамдан тыйылмаз аны хар саны.

Не харипди беш намазны этмеген,

Китап айтхан къулагъына ётмеген,

Бу дунияда муратына жетмеген,

Ёле туруп, ийман бла кетмеген.

Бир сагъатны ырахатланып жашамаз,

Бар малындан, кёзю къыйып, ашамаз,

Бу дунияны къайгъысындан бошамаз,

Этген иши шериатха ушамаз.

Ахыратын дуния малгъа ол сатар,

Жассы намаз этмегенлей ол жатар,

Узунуна жатып жукълар, сын къатар,

Жукълай кетсе, бир заманда танг атар.

Кюн тийгинчи кие билмез кёлегин,

Къууандырыр кяфыр шайтан халегин,

Мудах этер сууап жазгъан мёлегин,

Ашар-ичер, тамам этер керегин.

Ашап битсе, ныгъышлада олтурур,

Ныгъышланы фитна бла толтурур.

Аман тилин фитна сёзден тыялмаз,

Аллах къарап кёре турса уялмаз.

Аллах, кюч бер Китап айтханны этерге,

Къыямат кюн жаннетлеге кетерге.

*  *  *

Ажал деген хапар берип келмейди,

Болжал тилегеннге – болжал бермейди.

Патчахны да патчахлыгъын билмейди,

Жетишгенде, жанын соруп алмайды.

Патчахды деп, анга хурмет этмейди,

Хурмет этип келсе, элтмей кетмейди.

Ултха берсенг – унутдум деп кетмейди,

Туура бир такъыйкъа болжал этмейди.

Сыйлылыкъдан къоя болса биреуню,

Ажал къабыл эте болса тилеуню, –

Расулланы къояр эди – элтгенди,

Къоймай, экен, кезиу бизге жетгенди.

Бугъуп, къачып не дау этип жюрюрсе,

Бош жер сунуп, аны юйюне кирирсе.

Анда да сен хыр-хыр этип ёлюрсе,

Жанынгы да бу халлада берирсе.

Бир Аллахдан башха – барын жыгъады,

Акъгъа чёргеп, къара жерге сугъады.

Бу халланы ойлашмайса, телисе,

Бир Аллахны аллына бир келирсе.

Амал эт сен, ажал санга жетгинчи,

Жашлыгъынг да сенден къуру кетгинчи.

АЛДАНМАГЪЫЗ АХЫРЗАМАН ДУНИЯГЪА

Жаннет деген олду, халын айтайым,

Къулакъ салып тынгылагъыз хар дайым.

Хадиследе кёргениме къайтайым, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Ачып жерде бизни ючюн жаннетин,

Жаратханды ашын, сууун, шербетин,

Земзем сууун, алхам-тюрлю кёгетин, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Ишлегеннге жаннет эшик ачылыр,

Нюр тёгюлюр, шафауатла чачылыр,

Махтау, рахму, кечгинлик да табылыр, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Зулмучула жаханимге кирирле,

Сюеклери жаннган отда кюерле,

Кеч билирле, тобукъларьш тюерле, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Сыйлы къулла сафарларын сюерле,

Жетмиш тюрлю дарий кийим киерле,

Бир бирине салат-салам иерле, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Хар адамны тюзлюгю терк билинир,

Ахыратда юлюш болуп келинир,

Анга кёре сайлау, къуллукъ берилир, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Тюплерине алтын тахта салыныр,

Тюбю бла татлы суула барылыр,

Хар бир ичги анда халал болунур, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Къолларында нюр тыйылмаз жарыкъдан,

Къыйналмазла иссиден не сууукъдан,

Инжилмезле бир да анда тарлыкъдан, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Кёгетлери тюрсюнюнде бир болуп,

Чайнагъанда, хар бириси минг болуп,

Ол зауукъгъа жетиширик ким болур? –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Неден сюйсе, келип андан ашарла,

Тюплерине атлес тёшек атарла,

Бу зауукъгъа кирип, анда жашарла, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Ол зауукъгъа насыплыла жетерле,

Сыйлы Аллахха зияратла этерле,

Ассы къулла андан узакъ кетерле, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Кюрешейик ийман бла ёлюрге,

Сыйлы Аллахны анда нюрюн кёрюрге,

Жаныбызны хакъ жолуна берирге, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Кязим хажи шашханлагъа кюеди,

Амал бла жукъ тапмазын биледи,

Гюняхлары кечилсин деп тилейди,

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Сыйлылыгъы жарты болмаз не такъыр,

Кязимни да женнетинге сен чакъыр,

Къайры барса, рахмат тилейд ол факъыр,

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Келиннгенди бу дунияда хыйсапха:

Я-раппана, салма уру азапха,

Атма бизни харап бла илкъапха, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Хар адамны сыйрат бла къууарла,

Гюняхларын, сууапларын сурарла,

Ахыр-ауал, анда сюдню къурарла, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Китапларын алып келип берирле,

Гюняхларын, сууапларын кёрюрле,

Гюняхлыны кер агъачха керирле, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Кимни келир онг жанындан китабы,

Хар ишини анда болур хыйкъабы,

Кимни къууанч, кимни жиляу хыйсабы, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Кимни артдан, солдан алып келирле,

«Окъучу!» – деп, бетин ачып берирле,

Бу дуниягъа ойлашмагъан телиле, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Ол деп, бу деп, сылтау этип башларла,

Сокъуранып, хар ким эсин ташларла,

Башыбызгъа жетиширик ишлелле, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Хазыр сылтау къабыл болмаз биреуге,

Себеп келмез жал барыудан, тилеуден,

Башха къалмаз жаханимге сюрюуден, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Не ючюн Аллах кёкню, жерни жарытды?

Акъыл берип, аны бизге танытды? –

Барын толу адам ючюн жаратды, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Бизни ючюн Къуран, китап эндирди,

Гюнях, сууап, ахшы, аман билдирди,

Жерни, сууну аны кибик сюйдюрдю, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Алдадыкъ биз файгъамбарны кёп кере.

Чархыбызны Аллах этдик кёз кёре,

Энди бизге ол чархыбыз не бере? –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Келигиз, биз ассылыкъдан къачайыкъ,

Жюреклени игиликге ачайыкъ,

Кёзюбюзден къан жилямукъ чачайыкъ, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Айбат ишге арытайыкъ санланы,

Ийман бла кетерейик жанланы,

Кёп жыймайыкъ къолгъа фитна малланы,

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Кязим хажи жалгъан зикир этмейди,

Игилик – аз, гюнях бизден кетмейди,

Факъыр сёзю чапыракъдан ётмейди, –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

Кёпле кетген бу дуниядан кетербиз,

Сакъ жауунлай, юркген атлай ётербиз,

Дуния малын, хазналарын не этербиз? –

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа.

1912

ДИН КЪАРЫНДАШЛАБЫЗ БИЗ

Къуранны алабыз къолубузгъа,

Аллах деп, чыгъабыз жолубузгъа,

Къарайбыз онгубузгъа, солубузгъа, –

Дин къарындашлабыз биз.

Уллу Аллах бир кюн жаратханды,

Жанланы, тиллени танытханды,

Билебиз, Куранда жазылгъанды, –

Дин къарындашлабыз биз.

Хакъ, жанны бары бир кюн туугъанды,

Бир жазыу, бир ёмюр салыннганды,

Шукур, мажюсюлюк къалгъанды, –

Дин къарындашлабыз биз.

Муслийман, гяуур деп кюрешмейик,

Игиге, аманнга юлешмейик.

Тюз болуп, бир бирге илешейик, –

Дин къарындашлабыз биз.

Тиллени, халкъланы айырмайыкъ,

Къарыусузгъа жалкъа къайырмайыкъ,

Тюз болайыкъ, жарлыгъа къайгъырайыкъ,

Дин къарындашлабыз биз.

Кяусар суулай болсун ниетибиз,

Ачыкъ болсун дуниягъа бетибиз,

Онг тапсын, тюзелсин миллетибиз, –

Дин къарындашлабыз биз.

Алам тилин Сулейманча билейик,

Ырысхы – не, огъурлулукъ тилейик,

Дунияны жалгъанлыгъын билейик, –

Дин къарындашлабыз биз.

Ёксюзлеге къарыу-къанат берейик,

Аллах бирди, хатерлерин кёрейик,

Ассы болмай, даулет бла ёлейик, –

Дин къарындашлабыз биз.

*  *  *

Жаным – къанатлы мени, –

Учар да кетер кери,

Тёммегим жерге кирир,

Таныр къарангы кёрню.

Мени бу жер кесине

Къошар, топуракъ этер, –

Кёп зат келир эсиме, –

Соруучуларым жетер.

Аллах сёзюмю эштир,

Халыма хукму этер:

«Не жарлы жан эди!» – дер,

Гюняхларымы кечер.

Ийман бла къалыгъыз

Кёп жюрюдюм, хакъыйкъатха танышма,

Намысынгы дуния малгъа алышма,

Хыйла ишге, харам мюлкге къатышма,—

Ёлмезлик жокъ, ийман бла къалыгъыз.

Къайдадыла файгъамбарла, игиле?

Жюрютгенле алтын тахла, сюнгюле?

Ажал жетди, бары жерге кирдиле, –

Ёлмезлик жокъ, ийман бла къалыгъыз.

«Аллах – менме!» – деп сюелди ол Мансур,

Ажашханнга, тоба этип, ким жарсыр?

Кенгде къалыр аллайлагъа нюр Кябсыр, –

Ёлмезлик жокъ, ийман бла къалыгъыз.

Жашау кюнюн таш да, суу да тауусур,

Тауда кийик, тюзде тюе ауушур,

Кязим хажи ууаз беред, сёзю – сур, –

Ёлмезлик жокъ, ийман бла къалыгъыз.

Оюлурла юйле, бийик къалала,

Къуу болурла таула, жашил талала,

Шаудан суула къургъакъ ташдан толурла, –

Ёлмезлик жокъ, ийман бла къалыгъыз.

Топуракъдан жаратылдыкъ, топуракъ

Болур бизге тёшек, жастыкъ, опуракъ,

Керек бизге Къуран, китап окъумакъ, –

Ёлмезлик жокъ, ийман бла къалыгъыз.

Кючю, жауу кетер эки кёзюнгю,

Хыйсаббы аз, учуз болур сёзюнгю,

Эл кенгешге чакъырмазла ёзюнгю, –
Ёлмезлик жокъ, ийман бла къалыгъыз.

Женгсиз кёлек кийдирирле, тенг кесип,

Агъъач атха миндирирле, терк жетип,

Къъабыр дууа билдирирле, эсгертип, –

Ёлмезлик жокъ, ийман бла къалыгъыз.

Сын ташынгы сары ташдан салырла,

Къабырынга, жаназынга барырла,

Сен кетерсе, таула, тюзле къалырла, –

Ёлмезлик жокъ, ийман бла къалыгъыз.

Жарсымагъыз, игиликни билген – аз,

Анны ючюн дерт тутаргъа жарамаз,

Себеп берген къайтырына къарамаз, –

Ёлмезлик жокъ, ийман бла къалыгъыз.

БАШЛАРЫ

«ИЙМАНДАН СОРА ИЛМУ…»

«Иймандан сора илму…»

Кёчменланы Иса хажини назмусу

«Бир Аллахдан киши жугъун жашырмаз…»

«Бу дунияда сакъ болайыкъ намазгъа…»

«Бу дунияда ким, бай болуп, менсинмеди?..»

«Байгъа сен байлыкъ кёп бердинг…»

«Жарасы болмай – жюреги кюймез…»

«Сюйгенлеге узакъ тюйюлдю Багъдад…»

«Муссаны къатлап, Тур таууна чыкъдым…»

«Арабда да шашхынланы кёрдюк биз…»

Ийнанма дуниягъа

«Аллах, сен кеч: сейир этгеним уллу…»

«Хаж къылгъан иги, – дауум жокъ анга…»

«Къачханнга – къач, къутул деген Аллах…»

«Бир Аллахны ташда, сууда излейбиз…»

«Къарындашым, тынгыла манга…»

«Къарындашым, беш намазны, кел, таны…»

«Ажал деген хапар берип келмейди…»

Алданмагъыз ахырзаман дуниягъа

Дин къарындашлабыз биз

«Жаным – къанатлы мени…»

Ийман бла къалыгъыз