Поиск


 *  *  *

Илячин учар бийикге,

Жалау кереги – кийикге.

Къуш талпынады – кёкге,

Адам а – игиликге!

 

Къаргъа къарайды мыллыкга,

Мытыр саналады жокъгъа,

Къоркъакъ базынады окъгъа,

Асыл киши – шуёхлукъгъа!

 

1920

 

ОУ БОЛЬШЕВИК, ШАУ КАДЕТЛЕ

 

1. ТЫНГЫЛАГЪЫЗ

 

Тынгылагъыз, эшитген, сёзге,

Тарыгъама, хейле, сизге,—

Ишибиз бармайды тюзге,

Не аман кезиу келди бизге!

 

Бу дунияда жокъду файда,

Иш жангырып хар бир айда,

Къайгъы кёпдю хар бир къайда,

Харакет къалмады байда.

 

Акъыллыла тыялмайла,

Халкъны бирге жыялмайла,

Телилери уялмайла,

Тынч жашауну сюялмайла.

 

Кёп жюрюйдю  зорлукъ,  зарлыкъ,

Тыйылгъанды келлик, барлыкъ,

Адамлагъа тюшдю тарлыкъ,

Байлагъа жетди жарлылыкъ.

 

Табылмайды берлик, аллыкъ,

Кёп болгъанды къайгъы саллыкъ,

Жокъ адамла саулай къаллыкъ,

Къайгъысын кёрсюн болаллыкъ.

 

Жюрюмейди къарындашлыкъ,

Тергелмейди   къартлыкъ, жашлыкъ,

Жетишгенди жаланнгачлыкъ,

Келир деп къоркъабыз ачлыкъ.

 

2.  КЪАРТ АЙТХАННЫ ЖАШЛА ЭТМЕЙ

 

Бузулгъанды жашауубуз,

Татыусузду ашауубуз,

Къыйындан жокъ бошауубуз,

Телилегеди ушауубуз.

 

Аман болдула заманла,

Кёп болгъанды бек аманла,

Тюрлендиле ариу халла,

Къыйналалла харип жанла.

 

Жарыкъ кюнле чаре болгъанды»

Тынч жашаула тас болгъанды,

Бу дуниябыз бош къалгъанды,

Акъылланы жел алгъанды.

 

Къарт айтханны жашла этмей,

Акъыллы сёз телиге ётмей,

Бу фитна арадан кетмей,

Къалай къалыр палах жетмей?

 

Аямайла зулму этерге,

Къарыу жокъду кюч жетерге,

Табылмайды жер кетерге,

Жолубуз жокъ Тюркге ётерге!..

 

3. БУЗУЛГЪАНДЫ ТИЗИУЮБЮЗ

 

Къалмагъанды къарыуубуз,
Эриши болду ариуубуз,

Былай болса барыуубуз, —   

Болмаз бизни жарыуубуз.  

  

Кёп болгъанды безиуюбюз,

Къалмагъанды тёзюмюбюз, 

Бузулгъанды тизиуюбюз,

Къайтмаз алгъын кезиуюбюз.

 

Жашау болмаз, патчах болмай,

Халкъ, тюзелип, низам салмай,

Халек болур адам, къалмай,

Бир бири акъылын алмай.     

 

Адамла бир бирин ашар,

Ким мюлкюне харам къошар,

Кимлери акъылдан шашар,

Кимлери мюлкюнден бошар.

 

4. ОУ БОЛЬШЕВИК, ШАУ КАДЕТЛЕ

 

Балшибиклик аман келди, —

Уруп халкъны эки бёлдю,

Билимлиле саудан ёлдю,

Оу, бизге не халла келди!

 

Оу балшибик, шау кадетле,

Къайдан чыкъды бу адетле?

Бир бирине бек юре итле,

Тешилмейди аман дертле.

 

Саз болдула жарыкъ бетле,

Аз болдула харакетле,

Къалмадыла берекетле,

Бузулуп кетелле ётле.

 

5. ТЕНГЛИК

 

Балшибик излеген — тенглик,

Халкъгъа берирбиз деп кенглик,

Адамгъа къоймазгъа кемлик, —

Ол да тюйюл къолдан келлик!

 

Тенг болмайды онг да, сол да,

Тенг болмайды бий да, къул да,

Бир болурму къыз да, тул да?

Боллукъ зат тюйюлдю ол да!

 

Кимлери — сау,  кимле — сокъур,

Кимле — акъсакъ,   кимле бокъур,

Кимлери — бай, кимле  факъыр,

Кимлери — кенг, кимле  такъыр.

 

Аллахны иши былай болса,

Хар ким анга боюн салса,

Бу сёзлени ариу алса, —

Борч болады бу хал къалса.

 

 

6. БИРИ – КЪАЧА, БИРИ – КЪУУА

 

Къазакъла да терс кетелле,

Ачыу бла хукму этелле,

Елтюрюрге тенг жетелле,

Асыры чекден ётелле!

     

Биз не этейик бу экисине: 

Хар ким бюсюреп кесине, 

Чабып бир бирини юсюне,

Не келе быланы эсине?

 

Бири — къача, бири — къууа,

Жетгенлерин жолда бууа,

Къайгъы ызындан къайгъы тууа,

Акъыллыла — аны жууа.

 

Быланы иши болур башха, —

Ушайла эки къарындашха,

Арагъа тюшдю гурушха,

Артлары къалгъанды урушха.

 

7. КЪАЗАУАТ

 

Хорлагъан келе, жол ачып,

Хорланнган башлады къачып,

Халекле – харакет чачып,

Тюзлери къалдыла апчып.

 

Бирлери болса кёбюрек,

Азлары – кете абирек,

Шундан эссе, ёлген игирек,

Былагъа къазауат керек!

 

8. МУРАТЛАГЪА ЖЕТДИРМЕЙЛЕ

 

Ишибиз онг тюйюл — солду,

Заманыбыз аман болду,

Дуниябыз фитнадан   толду, -

Ахырзаман деген олду.

 

Ажашханбыз эсибизден,

Хата барды кесибизден,

Аталмайбыз юсюбюзден,

Ишлеген кёрмейбиз сёзден.

 

Эфендиле жарамайла,

Китаплагъа къарамайла,

Хакъ, батилни сурамайла,

Жамауатны къурамайла.

 

Айтып, ишни битдирмейле,

Малчыгъа мал кютдюрмейле,

Ишчиге иш этдирмейле,

Муратлагъа жетдирмейле.

 

Айтханынгы ушатмайла,

Къыйынлыкъдан бошатмайла,

Тынчлыкъ бла жашатмайла,

Ашыбызны ашатмайла.

 

Кёп жыялла ахчаланы,

Толтуралла бохчаланы,

Къуруталла бахчаланы, –

Тергечигиз ахшы аланы.

 

Назму этген акъсакъ  Кязим,

Жиляй-жиляй эки кёзюм,

Къалмагъанды менде тёзюм,

Сизге къалсын ахыр сёзюм.

 

1921—1928

 

*  *  *

Сабет былас – алтын терек,

Аны къаты тутмакъ керек.

Андан кенге кетген жюрек –

Болуп къалыр бокълу кюрек.

 

*  *  *

Минг тогъузжюз онжетиде

Ленин салгъан къызыл байракъ

Акъылланы кенг къачырды:

Кимин – жыяу, кимин – жайракъ

 

*  *  *

Сёзюм къаягъа садакъ окъ

Тийгенчады. Амалым жокъ.

Алай зулмугъа баш урмам,

Налат бергеними къоймам.

 

*  *  *

Энчини ариу кёрмейдиле,

Анга эркинлик бермейдиле,

Меккагъа жибермейдиле,

Къапсала, аман сермейдиле.

 

* * *

Палитикагъа бек усталла,

Байны-бийни кенг къыстайла,

Ариу айта, булжуталла,

Сылай-сыйпай, жунчуталла.

 

* * *

Тохтамайла къутургъанла,

Башдан акъыл учургъанла…

 

Эски адетни къалдыралла,

Айтханларын бардыралла,

Тутханларын болдуралла…

 

Керекмейд, дейле, эски адетле,

Оноу этдиле советле,

Бизге халал къарындашла,

Барды алада къалын башла.

 

КЪАРТЛЫКЪ БЛА УШАГЪЫМ

 

– Къартлыкъ, сормайын келдинг,
Ким чакъыргъанед сени?

– Соруп къалай келейим, –
Кёрюп болмайсыз мени!

 

– Юйюмю ким кёргюзтдю,
Къалай тапдынг сен аны?

– Мен ажашмай табама,
Кезиу жетсе, жолланы.

 

– Ажашып бираз къалсанг
Не боллукъ эди жолда?

– Угъай, мени ажашып
Инсан кёрмед дунияда!

 

Манга керек юйлеге

Жолну иги билеме.

Патчахха, факъыргъа да

Мен бир кибик келеме.

 

Сизнича къоркъуп, апчып

Къалмайма кючлюледен.

Не эсирген залим да

Къутулалмайды менден!

 

Патчах аскер кючю да

Жетмейд мени жояргъа,

Батырланы къолундан

Келмейд жолда тыяргъа.

 

–  Сен келгенни билсемед,

Эшигими ачмазем.

Сенлей кюисюз къонакъгъа

Жеримден да къопмазем.

 

Ишим кёпдю, ишлерге

Къоймазса, къартлыкъ, мени,

Туман кечелей, къара

Этерсе кюнлерими.

 

Тиш таныгъы къоймайын

Алырса, тюшюрюрсе.

Гулош тыякъны берип,

Арбазда чёкдюрюрсе.

 

Кечеле узун болуп,

Жукъу кирмез кёзюме.

Чыгъалмайын къалырма

Жарлы эски юйюмден.

 

Сёз эшитдирмей, сангырау

Этил, ал аи къоярса.

Бек ахырында манга